In het grijs, 1919

Het grijs is hier geen achtergrondkleur. Het is de eigenlijke beeldruimte. Kandinsky laat daarin vormen ronddrijven: rode segmenten, blauwe sikkelvormen, zwarte bogen, daartussen fijne lijnen als muzieknoten. Niets is concreet, alles is beweging. Ondanks de titel oogt het schilderij niet kleurloos - integendeel. Juist omdat de achtergrond zo ingetogen blijft, springen de afzonderlijke kleurvlakken des te sterker in het oog. Met afmetingen van 49 x 35 cm is het een compact liggend formaat, en de compacte compositie past daar goed bij. „Im Grau” ontstond in 1919, in een overgangsfase. Kandinsky heeft de figuratieve schilderkunst achter zich gelaten en werkt aan ritme, spanning en het eigen leven van de vormen. Het schilderij markeert een punt waarop de vroege expressieve abstractie overgaat in iets meer geordends.

De lijst Amelie doet precies wat nodig is: hij sluit qua kleur aan bij het schilderij, in plaats van het te overheersen. Aan de buitenkant mat zwart, aan de binnenkant een smalle gouden rand - beide kleuren komen in het schilderij zelf voor. De zwarte wigvormen en lijnenbundels vinden hun tegenhanger in het donkere profiel, het goud sluit aan bij de okerkleurige en zandkleurige zones in het midden van het schilderij. Wat mij vooral bijblijft, is de binnenrand: daar schijnt hier en daar onder het bladgoud een roodachtige patina door, inclusief kleine donkere spikkels. Deze warme ondertoon verbindt de gouden rand met de grote rode vormen in het beeld - aan de onderkant van het kader is dat duidelijk te zien, waar het afgesleten goud direct naast een rood segment ligt. Het contrast tussen zwart en goud geeft de open, abstracte compositie tegelijkertijd een duidelijke uiterlijke grens; een klassiek profiel rond een moderne beeldtaal, en het werkt. Het geheel is gedrukt op Leonardo, een gesatineerd doek waarvan de subtiele glans de fijne grijstinten niet overschaduwt. De grafische lijnen blijven scherp, tot in de kleine haakjes en kruisarceringen toe.

Uiteindelijk komt alles weer terug op het grijs. Het houdt de compositie bijeen als een rustige ruimte waaruit de kleuren naar voren treden - en de zwarte lijst verlengt deze rust naar buiten toe, terwijl de gouden rand precies op de drempel tussen beide ligt.