Tughra-insigne van Sultan Süleiman de Grote r. 1520-66, ca. 1555-60

Geen enkel portret en geen enkele verhaalde scène trekt hier de aandacht. Centraal staat een staatsembleem bestaande uit schrift, ornamenten en politieke macht. De tughra vermeldt sultan Süleyman de Grote, daarnaast de naam van zijn vader Selim I en de heersersformule „de eeuwig zegevierende”. Een tughra dient tegelijkertijd als handtekening, zegel en staatsembleem. De lijnen ervan moeten daarom leesbaar zijn en indruk maken. Beide lukken met verbazingwekkende rust. Kobaltblauwe lijnen vormen lussen, bogen en drie opstijgende schachten, daartussen bevinden zich gouden velden met ranken en kleine bloemen. Rood en blauw komen slechts hier en daar voor, de beige achtergrond laat veel vrije ruimte - niets oogt overladen. De onbekende kunstenaar onderwerpt elk ornament aan het schriftbeeld. Het werk, dat rond 1555 tot 1560 in Istanbul is ontstaan, behoort tot de Ottomaanse hofkunst en hangt tegenwoordig in het Metropolitan Museum of Art in New York. Juist de keuze om af te zien van een afbeelding van de heerser overtuigt mij: de status van Süleyman komt uitsluitend tot uiting in de beheerste bewegingen van de kalligrafie.

Bij deze uitvoering is de kleurafstemming doorslaggevend. Op het Leonardo-doek met satijnachtig oppervlak staan blauw en goud strak naast elkaar, en juist in de smalle banden van de tughra blijft deze scheiding duidelijk. Lychorida gebruikt aan de buitenrand een diep zwart - daardoor komt het kobaltblauw in het beeld nog nadrukkelijker naar voren, zonder donkerder te worden. Tussen beide zorgt de lichtbruine holte voor een overgang naar de verouderde beigetint van de achtergrond en voorkomt zo een harde overgang. Direct aan de rand van de afbeelding loopt een smalle gouden streep; naast de gouden binnenvlakken komt deze vertrouwd over, maar concurreert er niet mee, daarvoor is de lijn te smal. Mijn blik blijft hangen bij de rechteronderhoek, omdat de kleurvolgorde daar het best te zien is: eerst het beige beeldveld, dan goud, daarna bruin en ten slotte zwart. Met afmetingen van 56 bij 48 centimeter blijft deze kleurverloop compact. Zonder passe-partout ontbreekt elke neutrale tussenruimte; beeld en lijst komen direct tegen elkaar aan - dat past hier goed, omdat de tughra zelf uit duidelijk afgebakende kleurvlakken bestaat. Ook het lange blauwe opschrift naar rechts krijgt door de zwarte buitenrand een stevige afsluiting.