Spreekwoorden

Tussen donkere hutten en lichte paden strekt het dorp zich uit tot aan het water in de verte. Overal is iets aan de hand. Mensen klimmen op daken. Eén van hen leunt uit een raam. Anderen sjouwen, maken ruzie of verdwijnen half in de gebouwen. Elke kleine handeling vertaalt een spreekwoord in zichtbare komiek, en terloops gaat het om menselijke eigenaardigheden en dwaasheden. Het beeld velt geen luid oordeel, het observeert nuchter. Oker, bruin en gedempt groen bepalen de scène, rode en witte gewaden zetten kleine accenten in de drukte. Het licht verspreidt zich gelijkmatig en laat nauwelijks een rustige plek over. Met dergelijke dichtbevolkte voorstellingen sluit Pieter Brueghel de Jongere aan bij de picturale traditie van zijn vader, Pieter Bruegel de Oude. Verbazingwekkend hoe herkenbaar de figurenwereld blijft bij een afmeting van 65 × 47 centimeter - en toch is deze niet in één oogopslag te overzien. Voortdurend schuift er weer een nieuwe gebeurtenis vanuit de achtergrond naar voren.

Rondom deze overvloed trekt Annelie een breed kader van diepblauw en goud. Bij een historisch motief is dat in eerste instantie verrassend. Een gewone gouden lijst zou de aardse kleuren waarschijnlijk alleen maar hebben versterkt, maar hier ontstaat meer contrast: het blauw staat koel af tegen de bruine daken en de zwarte kleding. Gouden aders lopen door de 66 millimeter brede lijst en vinden hun tegenhanger in de okergeel gekleurde muren en velden. Aan de binnenkant trekt een gouden rand een duidelijke grens, aan de buitenkant volgt nogmaals een smalle gouden rand; daartussen lijkt het blauw op sommige plekken bijna zwart. Het doek ‘Leonardo’ met een gesatineerd oppervlak zit zonder glas en passe-partout in de lijst; aan de zijkanten loopt het gespiegelde motief rondom het spanraam. Mijn blik blijft hangen aan de rechterrand van het schilderij: daar komt het donkerblauw zo dicht bij de schaduwrijke hutten dat kleine figuurtjes eerst tussen bruin en zwart verdwijnen - om bij een volgende blik weer tevoorschijn te komen. Juist dit herontdekken houdt bij dit schilderij niet op.