Interieur met jonge vrouw aan de piano

Een vrouw zit met haar rug naar de toeschouwer aan de piano; haar donkere jurk valt nauwelijks op tegen het instrument, en al het andere in de kamer zwijgt met haar mee: de grijs-paarse muur met haar twee kleine schilderijtjes, de petroleumlamp, de wit gedekte tafel met twee borden en een stukje boter. Vilhelm Hammershøi schildert deze scène in 1901 in zijn woning aan de Strandgade 30 in Kopenhagen - dat interieur dat hij jarenlang in steeds nieuwe variaties vastlegt, meestal met zijn vrouw Ida als figuur met de rug naar de toeschouwer. Er gebeurt niets, en juist dat maakt het schilderij zo sterk. Nauwelijks actie, maar wel licht, ruimte en die gedempte grijze, beige en witte tinten, die de Deense schilder tot een eigen stem maken tussen symbolisme en moderne stilte. Je hoort de scène bijna: een ruimte waar elk moment gespeeld gaat worden - of juist niet meer.

Het spannende aan dit werk is vooral de combinatie, en daarom loont het de moeite om de lijst eens goed te bekijken. Vitura is een zwarte houten lijst met hoogglansafwerking, ruim negen centimeter breed, met barokke, golvende versieringen die in het licht letterlijk tot leven komen: Afhankelijk van hoe je ervoor staat, flitsen andere delen van het reliëf op. Toegegeven, dat vormt een duidelijk contrast met dit uiterst rustige motief, maar het werkt verrassend goed. Het diepe zwart laat de lichte vlakken in het schilderij naar voren komen; het wittetafelkleed en de borden daardoor sterker doen oplichten en de weelderige profilering geeft het sobere interieur een uitstraling die het zichzelf nooit zou gunnen. Binnen het beeldveld blijft de blik hangen bij het kleine stukje boter, de enige warme kleurvlek in de hele scène - in de afdruk op het doek ‘Leonardo’ zit dit geel net zo terloops als Hammershøhet er heeft neergezet, met de zachte schaduwrand van het bord eronder. Ook de lichte spijlen van de rugleuning van de stoel tegen de donkere klavierkast komen mooi naar voren, zonder hard over te komen; het gesatineerde oppervlak zorgt ervoor dat de gedempte tinten mat genoeg blijven, zodat er niets van de stilte verloren gaat. Passe-partout en glas ontbreken bewust in deze uitvoering - het motief staat direct in de zwarte lijst, wat het contrast nog eens versterkt.

De kunst van Hammershøis bestaat erin om uit bijna niets een hele ruimte vol spanning op te bouwen - en deze reproductie slaagt daar precies in: De subtiele nuances tussen grijs, beige en wit blijven herkenbaar, tot aan de kleine signatuur aan de onderrand toe. Dat juist een glanzende sierlijst deze stilte kan weerstaan in plaats van haar te overstemmen, is de eigenlijke ontdekking aan dit stuk.