Pasiphaé

Witte lijnen lopen door een zwart vlak, alsof iemand met een mes licht uit de duisternis heeft gesneden - en dat is precies wat Matisse heeft gedaan. Pasiphaë ontstond in 1944 als linosnede-illustratie bij het gelijknamige toneelstuk van Henry de Montherlant, en de techniek keert het tekenen om: niet de lijn wordt aangebracht, maar haar omgeving blijft staan. Een vrouwenfiguur nestelt zich in zichzelf, het hoofd rust schuin op de gebogen arm, de gesloten ogen zijn slechts twee smalle bogen, een armband een korte dubbele streep. Geen schaduw, geen modellering - de contour alleen draagt het lichaam, de houding en een bijna slaperige tederheid. Matisse, destijds al boven de zeventig en in slechte gezondheid, reduceert hier tot het absolute minimum, en juist deze reductie maakt de figuur zo aanwezig. Het mythologische origineel bevat genoeg drama, maar het blad zelf straalt vooral rust uit: een in zichzelf gekeerde gestalte, omhuld door diep zwart als door de nacht.

De afdruk is uitgevoerd als FineArt-foto op mat papier, en dit papier past als geen ander bij het motief: het zwart is fluweelzacht en volledig reflectievrij, de witte lijnen komen er met strakke randen uit tevoorschijn. Wie van dichtbij kijkt, ontdekt in het matte oppervlak een fijne korrel - die geeft de afdruk iets grafisch, bijna het karakter van een originele grafische prent, en daar blijft de blik inderdaad aan hangen. Aan de onderrand loopt het vel uit in een onregelmatig gescheurde handgeschepte rand; links daarvan staat een kleine nummering in potloodstijl; zonder passe-partout en zonder glas hangt het papier los in de lijst, met een zichtbare rand en een lichte schaduw erachter. De lijst is van Ernesta, een profiel in ebbenhoutlook, waarvan je de bijzonderheid pas van opzij opmerkt: hij is aanzienlijk hoger dan breed, zodat de lijst als een platte kist van de muur afsteekt en het vel een voelbare diepte geeft. De verstekhoeken sluiten nauwkeurig op elkaar aan, de donkere nerf loopt levendig over de zijkanten en de smalle binnenrand loopt steil af naar het papier. Tegen een lichte muur oogt het geheel als een object uit één stuk - rustig genoeg voor een slaapkamer, opvallend genoeg voor een gang waar men dagelijks langs loopt.