Atleten

Twee jonge sporters staan naast elkaar tegen een donkere achtergrond en houden samen een zilveren beker vast. Zwarte shirts, witte broeken, blote benen, lichte sokken. Hun houding is ernstig, bijna stijf. Geen gejuich, geen gebaar van triomf. Ze houden de beker vast alsof het een voorwerp is dat niet mag vallen. Juist daarin schuilt de spanning van het beeld: de overwinning is er, maar niemand viert haar. Károly Ferenczy, een van de toonaangevende schilders van het Hongaarse modernisme en een leidende figuur in de kunstenaarskolonie van Nagybánya, schildert de twee in 1915 in zachte, breed aangebrachte tinten. De gezichten blijven summier, de lichamen zijn opgebouwd uit enkele kleurvlakken. Het licht valt frontaal en vlak, de achtergrond slokt alles wat niet essentieel is op. Wat overblijft zijn twee figuren, een beker en veel stilte. Voor een sportportret is dit verbazingwekkend onheroïsch - en juist daarom blijf je er voor staan.

Het is vooral de beker zelf die bij dit werk de meeste aandacht trekt. Ferenczy geeft het zilver niet weer als detail, maar als een handvol lichte en donkere vlekken - een witte flits op de wand, daaronder een warme bruine tint die de omringende handen weerspiegelt. De afdruk behoudt deze onscherpte nauwkeurig, zonder deze glad te strijken. Je ziet waar het penseel ophoudt en het oppervlak begint, en de vingers van de twee atleten grijpen geloofwaardig om de voet van het vat, hoewel er nauwelijks een contour is getekend. Ook de overgang van het zwarte shirt naar de donkere achtergrond blijft herkenbaar - twee verschillende tinten donker, geen kleurklomp. Het gesatineerde oppervlak van het Leonardo-doek zorgt ervoor dat de diepe tinten niet verzanden. Fenja, een smalle gouden lijst met een fijne parelrand, omlijst het kleine formaat van 25 x 36 cm zonder het te overweldigen; het koele, bijna zilverachtig aandoende goud past goed bij het ingetogen kleurenspel. Een van die creaties waarbij de inspanning zichtbaar blijft.

Een schilderij over twee winnaars, dat meer over ernst dan over roem vertelt - in deze kleine, geconcentreerde uitvoering komt dat nog intenser over. Als men ervoor langs loopt, glijdt er een ingetogen glans over het gesatineerde oppervlak en laat precies die plek even oplichten waar Ferenczy het witte hoogtepunt op de beker heeft aangebracht. Dat materiaal en motief hier hetzelfde doen, is een stille meevaller van dit werk.