Ruiter op het Strand

Het geluid van de hoefslagen gaat bijna verloren in het uitgestrekte roze strand, waarover vijf ruiters naar de zee toe rijden. Twee lichte paarden zorgen links voor een vaal accent, terwijl de donkerdere dieren in het midden en rechts de blik dieper in de compositie leiden. Voor de ruiters ligt een smalle strook van blauw en wit; daarboven strekt zich een bleke hemel uit, waarvan de rust alleen wordt onderbroken door de slanke boomstammen op de rechteroever. Gauguin bouwt het landschap minder op vanuit ruimtelijke diepte dan vanuit grote kleurvlakken: roze, oker en dofblauw grenzen direct aan elkaar, de figuren lijken vereenvoudigd en toch duidelijk te onderscheiden. Dat zorgt voor een eigenaardige spanning. De groep is in beweging, maar het schilderij lijkt bijna stil te staan, alsof het strand de ruiters even uit de tijd heeft gehaald. Het in 1902 ontstane werk behoort tot Gauguins late scheppingsfase en vertoont die vlakke, door het postimpressionisme gekenmerkte beeldtaal, waarmee de Franse schilder kleur niet louter beschrijvend, maar als een zelfstandige kracht inzet.

Bij dit werk is vooral de overgang van het schilderij naar de lijst bepalend voor de uitstraling. Direct naast de bleke lucht en het poederachtige strand trekt de gouden rand van de Lychorida-lijst een warme lijn; waardoor vooral de okerkleurige tinten van de ruiters en de rechteroever duidelijker naar voren komen, zonder het ingetogen kleurpalet lichter te maken. Daarachter verdiept de omlijsting zich eerst in lichtbruin, daarna in zwart - een overgang die logisch is: het bruin sluit aan bij de aardse paardenlichamen, het buitenste zwart vormt samen met het donkere dier rechts en de blauwe zeestreep een tegenpool. Het gesatineerde oppervlak van het Leonardo-doek behoudt de subtiele overgangen tussen zalmroze, grijsblauw en gebroken wit; bij het bekijken blijf je steeds weer hangen bij deze subtiele overgangen. Het meest overtuigend is de dialoog tussen de smalle gouden rand en Gauguins matte kleurenwereld: een bewust contrast dat het schilderij samenbrengt, in plaats van het plechtiger te laten lijken dan het is.