Vissenmagie

Twee blauwe stippen kijken uit een gezicht dat uitsluitend uit dunne gele lijnen bestaat - daarnaast een rode hand die eruitziet alsof hij met krijt op een schoolbord is getekend en waarvan de korrelige structuur in de afdruk tot in de afzonderlijke vingers is weergegeven. Dit kleine figuurtje aan de onderrand van het schilderij maakt deel uit van „Fischzauber“, dat Paul Klee in 1925 schilderde: een nachtelijk tafereel waarin vissen in roze, oranje en blauw door een diep zwart zweven, daartussen bloemen als zeeanemonen, een toren met een klok, manen en zonnen tegelijk. Of het nu een onderwaterwereld, een nachtelijke hemel of een podium is - Klee laat het in het midden, en juist deze onbeslistheid maakt de charme van het schilderij uit. Alles lijkt tegelijkertijd te drijven en stil te staan. Klee, geboren in 1879 in Zwitserland, geeft in die tijd les aan het Bauhaus; zijn beeldwerelden bewegen zich tussen kinderlijke tekentaal en nauwkeurig opgebouwde composities, en „Fischzauber“ brengt beide samen: de krabbelachtige figuren en een fijn uitgebalanceerd netwerk van diagonalen en kleurvlekjes, dat de donkere achtergrond bijeenhoudt.

Het motief is uitgevoerd in het formaat 70 x 55 cm op Leonardo, een doek met een satijnglans oppervlak - en juist bij dit schilderij loont dat de moeite. Het diepe zwart blijft ook bij zijdelingse lichtinval gesloten en spiegelvrij, terwijl de lichte delen - de oranje sikkel aan de rechterrand, de gele spikkels boven de achtergrond - een ingetogen glans vertonen die ze lichtjes van het oppervlak doet afsteken. Reflecties leggen zich niet als een storende glanslaag over het motief, maar glijden zacht over het oppervlak; het donker slokt ze op, de kleureilandjes nemen ze op. Een zwarte sierlijst, Trina, met een smalle rand van 20 mm breed en 35 mm hoog omlijst het doek; het matte profiel ervan zet het zwart van de achtergrond van het schilderij door tot aan de muur. Tussen de rand van het doek en de lijst blijft een smalle schaduwspleet zichtbaar, die het platte schilderij een voelbare diepte geeft. Dat juist zo’n onopvallende lijst dit veelzijdige motief het beste tot zijn recht laat komen, had ik vóór het ophangen niet per se verwacht - tegen de witte muur klopt het meteen.