Hoe komt de wereld tussen twee boekkaften terecht? In de jaren vóór 1570 was dat in Antwerpen een praktische vraag: de reder Gillis Hooftman kocht landkaarten voor zijn zaken, maar de grote rollen waren in het kantoor nauwelijks hanteerbaar. Zijn jonge vertrouweling Jan Radermacher herinnerde zich later dat hij destijds zelf had voorgesteld om de kaarten op een uniform formaat te brengen en tot een boek te laten binden; hij had die opdracht gegeven aan een handelaar die hij al jaren kende, Abraham Ortelius.
Ortelius heette eigenlijk Abraham Ortel en had zijn naam op geleerde wijze gelatiniseerd; hij was een Vlaming uit Antwerpen, geboren in 1527. Zijn vader, een koopman met wortels in Augsburg, stierf rond 1535; de zorg voor zijn moeder en zus kwam al vroeg bij de zoon te liggen. In 1547 schreef het Lukasgilde, het gilde van de schilders, hem in als kaartkleurder - hij kleurde in wat anderen hadden gegraveerd, handelde in boeken, prenten en kaarten en reisde regelmatig naar de beurs van Frankfurt. Daar ontmoette hij in 1554 de cartograaf Gerard Mercator; tijdens een gezamenlijke reis zou de beroemde collega hem in 1560 hebben aangespoord om zelf kaarten te maken.
Het antwoord op het probleem uit het kantoor verscheen op 20 mei 1570 in Antwerpen: het *Theatrum Orbis Terrarum*, het theater van de wereld. 53 kaartbladen in één enkel formaat, elk blad speciaal voor het boek gegraveerd, met op de achterzijde telkens een toelichting - daarom geldt het werk als de eerste moderne atlas, hoewel de term ‘atlas’ zelf pas door Mercators kaartwerk uit 1595 in omloop kwam. Even nieuw was de bijgevoegde Catalogus Auctorum, het register van auteurs, waarin Ortelius 87 auteurs bij naam noemde, waaronder de 33 cartografen wier kaarten hij had gebruikt; in een branche waarin uitgevers elkaar zonder meer kopieerden, kwam deze bronnenlijst neer op een revolutie in eerlijkheid.
Het eerste blad van het boek is de „Wereldkaart Typvs Orbis Terrarvm“, gegraveerd door Frans Hogenberg. De aarde ligt daarop in een ovaal tussen wolkenbanden; dwars over het zuiden strekt zich het slechts veronderstelde zuidcontinent Terra Australis uit, en in de cartouche eronder vraagt een zin van Cicero in de trant van: wat zou de mens nog groot moeten vinden, als hij de hele wereld voor ogen heeft? Dezelfde kaart wordt in de catalogus ook in handgekleurde versie vermeld onder de titel „Typus Orbis Terrarum, wereldkaart, uit Ortelius’ 'Theatrum Orbis Terrarum', Antwerpen, 1570“. Het inkleuren, Ortelius’ eerste ambacht, was bij de atlas een luxe-toeslag. Volgens de rekeningboeken van de Antwerpse drukkerij Plantin betaalde een koper in 1588 36 gulden voor een ingekleurd en gebonden exemplaar; de inkleuring kon de prijs van het boek verdubbelen.
Het Theater van de Wereld groeide van uitgave tot uitgave en verscheen in zeven talen; halverwege de jaren 1570 benoemde Filips II van Spanje, tot wiens rijk Antwerpen destijds behoorde, hem tot zijn geograaf. Ortelius was echter het meest gehecht aan het deel dat hij eigenhandig ontwierp. Vanaf 1579 kreeg het *Theatrum* een bijlage, het *Parergon*, Grieks voor ‘bijvoegsel’. Deze eerste historische atlas bestond uit kaarten van de antieke wereld, die de antiquair en verzamelaar uit de werken van oude schrijvers had verzameld. Op de „Kaart van het antieke Egypte, 1584“, die teruggaat op zijn eigen kaart van Egypte uit 1565, slingert de Nijl zich als een dichtbeschreven strook door geel getint land; een meanderfries omlijst het blad als een antiek ornament. Voor „De expeditie van Alexander de Grote, uit het 'Theatrum Orbis Terrarum', 1603“ - het jaartal behoort tot een veel latere uitgave van het werk - tekende hij Alexanders veldtocht na aan de hand van de antieke verslagen; een bijbeeld toont het orakelgebied van Ammon achter zijn muur, en in de begeleidende tekst betreurde Ortelius dat de oude auteurs meer geïnteresseerd waren geweest in de gewoonten van Alexander dan in de geografie van zijn veroveringen.
Het merkwaardigste inzicht van zijn leven staat in een lexicon van antieke en moderne plaatsnamen, de *Thesaurus Geographicus* uit 1596. Amerika, zo schreef Ortelius daar, zou door aardbevingen en overstromingen van Europa en Afrika zijn losgerukt; de sporen van die scheur zouden zichtbaar worden als men op een wereldkaart de kustlijnen van de werelddelen met elkaar zou vergelijken. Zelf dacht hij daarbij aan zondvloed. Daarmee beschreef hij de aansluiting van de kusten, zo’n 300 jaar vóór Alfred Wegener’s theorie van de zwervende continenten. Twee jaar later, in 1598, stierf Abraham Ortelius in Antwerpen; zijn grafschrift in de Sint-Michielabdij van de stad noemt hem „Quietis cultor sine lite, uxore, prole”, een liefhebber van de rust, zonder ruzie, zonder vrouw en zonder nakomelingen. De koperplaten gingen in 1601 naar de uitgever Jan Baptist Vrients, die het „Theater der Welt“ voortzette; uit diens Latijnse uitgave van 1603 stamt het jaartal in de titel van de Alexanderkaart.
Wat Jan Baptist Vrients in 1601 overnam, was meer dan een stapel koperplaten - het was ook Ortelius’ basisgedachte dat kaarten bij elkaar horen. Deze gedachte komt terug in onze orderboeken. De bestellingen die bij Meisterdrucke met betrekking tot Ortelius binnenkomen, bevatten tot nu toe opvallend vaak meerdere van zijn kaarten tegelijk. Zo keert het *Theater der Welt* in zekere zin terug naar zijn oorspronkelijke vorm; wat in 1570 begon als een gebonden verzameling, komt vandaag de dag weer als groep aan een muur bijeen. De liefhebber van rust zou daar ongetwijfeld veel plezier aan hebben beleefd.
×
Gedreven klantendienst
.jpg "De expeditie van Alexander de Grote, uit de")
.jpg)
.jpg "Kaart van het Oude Egypte, 1584 door Abraham Ortelius")
.jpg)
 (for detail see 84597) - (MeisterDrucke-170581).jpg "Kaart van de Stille Oceaan, China en Amerika, 1589 door Abrahamus Ortelius door Abraham Ortelius")
 (for detail see 84597) - (MeisterDrucke-170581).jpg)
.jpg "Wereldkaart Typvs Orbis Terrarvm door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "Kaart van de reis van de Argonauten, uit")
.jpg)
 - (MeisterDrucke-56912).jpg "Typus Orbis Terrarum, wereldkaart, uit Ortelius")
 - (MeisterDrucke-56912).jpg)
.jpg "Kaart van Tartary, Noord-Centraal Azië, uit Theatrum Orbis Terrarum door Abraham Ortelius door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "Beroemde plaatsen in Judea en Israël, uit de")
.jpg)
.jpg "Kaart van Europa door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "Kaart van de wereld:")
.jpg)
.jpg "Kaart van het oude Egypte - door Abraham Ortelius, Antwerpen door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "Aegypti Recentior Descriptio. - Carthaginis Celeberrimi Sinus Typus. Geografische kaart van Egypte met de steden van de Nijl en Carthago (Tunesië) uit")
.jpg)
.jpg "A. Velleius. Islandia door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "Pontus Euxinus door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "Oude, historische kaart van het oude Thracië, voornamelijk in het Latijn en zeer weinig Grieks, gemaakt in 1585. De kaart toont ook een deel van Klein-Azië, Moesia inferior, en het oude Griekenland samen met enkele Egeïsche eilanden. Er is enige anachronis door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "Kaart van het Russische Rijk in de zestiende eeuw, kopie van een origineel uit 1571 door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "Cyprus Insula - Candia, vroeger Kreta door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "Kaart van Afrika en het Arabisch Schiereiland door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "Kaart van de Middellandse Zee-eilanden door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "Insularum Aliquot Maris Mediterranei Descriptio. Geografische kaart van de Middellandse Zee-eilanden Sicilië, Sardinië, Corfu, Malta, Djerba en Elba uit")
.jpg)
.jpg "De omzwervingen van Abraham, uit")
.jpg)
.jpg "Hekla vulkaan in IJsland. Atlas van Abraham Ortelius, Amsterdam 1588 door Abraham Ortelius")
.jpg)
 - (MeisterDrucke-112965).jpg "Kaart van het Russische Rijk, 1588 door Abraham Ortelius")
 - (MeisterDrucke-112965).jpg)
 og viser Verdenskart - (MeisterDrucke-542945).jpg "De kaart is uitgegeven in (1579) en toont een wereldkaart door Abraham Ortelius")
 og viser Verdenskart - (MeisterDrucke-542945).jpg)
.jpg "De Victoria, een Spaanse kraak, schip van Ferdinand Magellans Armada de Molucca door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "Palestina en het Beloofde Land, uit de")
.jpg)
.jpg "Magellaan")
.jpg)
_Rome_(Italy_Region_Lazio)_Gulf_of_Trieste_(Ita_-_(MeisterDrucke-1529885).jpg "Comomeer (Italië; regio: Lombardije), Rome (Italië; regio: Lazio), Golf van Triëst (Italië: regio Friuli-Venezia Giulia; Slovenië: traditionele regio Sloveense kust; Kroatië: provincie Istrië) door Abraham Ortelius")
_Rome_(Italy_Region_Lazio)_Gulf_of_Trieste_(Ita_-_(MeisterDrucke-1529885).jpg)
_-_(MeisterDrucke-1499153).jpg "Kaart van de Oost-Indië door Ortelius, ca. 1570 (gekleurde gravure) door Abraham Ortelius")
_-_(MeisterDrucke-1499153).jpg)
.jpg "Dubbelpagina kaart van Noord-Europa, 1575 door Abraham Ortelius")
.jpg)
_title_page_Antwerp_-_(MeisterDrucke-1115376).jpg "Theatrum Orbis Terrarum, door Abraham Ortelius, titelpagina door Abraham Ortelius")
_title_page_Antwerp_-_(MeisterDrucke-1115376).jpg)
.jpg "Persici sive Sophorum Regni Typus Geografische kaart van het gebied van het Arabisch Schiereiland uit")
.jpg)
.jpg "Kaart van Engeland, Wales en Ierland, Theatrvm Orbis Terrarvm door Abraham Ortelius door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "Kaart van IJsland door Abraham Ortelius in 1570 door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "Kaart van Rusland Uit: Theatrum Orbis Terrarum, 1573 door Abraham Ortelius")
.jpg)
 - (MeisterDrucke-95288).jpg "Kaart van Palestina, uit Theatrvm Orbis Terrarvm, 1570 door Abraham Ortelius")
 - (MeisterDrucke-95288).jpg)
.jpg "Kaart van de Nijldelta en de oude stad Carthago, uit Theatrum Orbis Terrarum door Abraham Ortelius door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "Typus Orbis Terrarum, wereldkaart, 1577 door Abraham Ortelius")
.jpg)
_Geography_map_from_Theatrum_Orbis_Terrarum_by_Abraham_Orte_-_(MeisterDrucke-971503).jpg "Aardkaart (Wereldkaart) Geografische kaart uit")
_Geography_map_from_Theatrum_Orbis_Terrarum_by_Abraham_Orte_-_(MeisterDrucke-971503).jpg)
.jpg "Kaart van Duitsland, uit Theatrum Orbis Terrarum door Abraham Ortelius door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "Azië: Kaart van het continent inclusief Japan en de Oost-Indische eilanden met een deel van Nieuw-Guinea, ca.1580 door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "Kaart van het eiland Hispaniola, Santo Domingo, Puerto Rico en deel van de Antillen door Abraham Ortelius door Abraham Ortelius")
.jpg)
 - (MeisterDrucke-85321).jpg "Kaart van Zeeland, ca. 1560 door Abraham Ortelius")
 - (MeisterDrucke-85321).jpg)
.jpg "Triton en Sirene in de Middellandse Zee.")
.jpg)
.jpg "Kaart van Europa door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "Beschrijving van het Aziatische continent, Geografische kaart uit")
.jpg)
_-_(MeisterDrucke-1532638).jpg "Polen, Litouwen (provincies: Klaipèda, Tauragè, Kaunas, Vilnius, Utena, Marijampolè, Alytus), Wit-Rusland (groot deel, behalve noordelijke regio Vitebsk), zuidwestelijk Rusland, westelijk Oekraïne, noordelijk Moldavië, Slowakije (regio: ilina, Preov) door Abraham Ortelius")
_-_(MeisterDrucke-1532638).jpg)
_-_(MeisterDrucke-1112398).jpg "Wereldkaart door Abraham Ortelius (1527-1598) door Abraham Ortelius")
_-_(MeisterDrucke-1112398).jpg)
 - (MeisterDrucke-44009).jpg "Nieuwe kaart van Afrika, 1570 (kleurgravure) door Abraham Ortelius")
 - (MeisterDrucke-44009).jpg)
 - (MeisterDrucke-209680).jpg "Kaart van Florida, c.1584 door Abraham Ortelius")
 - (MeisterDrucke-209680).jpg)
.jpg "Flandria Geografische kaart van het gebied van Vlaanderen uit")
.jpg)
.jpg "Het Planisfeer, cartografie van Anversa, 1571 door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "Wirtenbergensis Ducatus Vera descriptio, Tubingae edita 1558 Geografische kaart van het gebied van Baden-Wuerttemberg, Duitsland uit")
.jpg)
.jpg "Descriptio Germaniae Inferioris Geografische kaart van het gebied van de Nederduitse Germanen uit")
.jpg)
_from_Theatru_-_(MeisterDrucke-971514).jpg "Transilvania Geografische kaart van het gebied Transsylvanië uit")
_from_Theatru_-_(MeisterDrucke-971514).jpg)
.jpg "Kaart van het Turkse Rijk door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "Indiae Orientalis Insularumque Adiacientium Typus. Geografische kaart van Oost-Indië en Zuidoost-Azië uit")
.jpg)
.jpg "Kaart van Nederland, uit Theatrum Orbis Terrarum door Abraham Ortelius door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "Kaart van Savoie, uit Theatrum Orbis Terrarum door Abraham Ortelius door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "Detail van een zeemonster, uit")
.jpg)
.jpg "Kaart van Vlaanderen, uit Theatrum Orbis Terrarum door Abraham Ortelius door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "Portugese geografische kaart van het grondgebied van Portugal uit")
.jpg)
 - (MeisterDrucke-91164).jpg "Kaart van het Midden-Oosten, uit Theatrvm Orbis Terrarvm, 1570 (handgekleurde gravure) door Abraham Ortelius")
 - (MeisterDrucke-91164).jpg)
.jpg "Regnii Neapolitani verissima secundum antiquorum et recentiorum traditionem descriptio, Pyrrho Ligorio auct. Geografische kaart van het gebied van het Koninkrijk Napels in Italië uit")
.jpg)
.jpg "Kaart van het bisdom Salzburg, Oostenrijk, uit Theatrum Orbis Terrarum door Abraham Ortelius door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "Limaniae topographed Gabriele Symeoneo Avct Geografische kaart van het Loire-gebied met de kastelen en steden langs de rivier (Beaumont, Aigueperse, Clermont en Montferan (Montferrand), Beauregard, Cignac, Montaigu, Puy Guillaume...) uit")
.jpg)
.jpg "Een nieuwe beschrijving van Azië door Abraham Ortelius")
.jpg)
_from_-_(MeisterDrucke-948662).jpg "Germania Geografische kaart van het gebied van Germania (Heilige Roomse Rijk) uit")
_from_-_(MeisterDrucke-948662).jpg)
.jpg "Amerika, of de Nieuwe Wereld: Uit de Theatrum Orbis Terrarum door Abraham Ortelius door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "Turcici imperii descriptio door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "Abraham Ortelius Typus Orbis Terrarum Publicatie Antwerpen 1598 door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "Kaart van Pruisen, uit Theatrum Orbis Terrarum door Abraham Ortelius door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "Kaart van Vermandois, uit Theatrum Orbis Terrarum door Abraham Ortelius door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "Beschrijving van het Afrikaanse continent door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "Beschrijving van Spanje. Geografische kaart uit")
.jpg)
.jpg "Britannicarum Insularum Vetus Descripto door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "Kaart van Zuid-Amerika door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "1584 kaart van Griekenland en West-Turkije door Abraham Ortelius door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "Kaart van Friuli Venezia Giulia, uit Theatrum Orbis Terrarum door Abraham Ortelius door Abraham Ortelius")
.jpg)
_Sea_monsters_attacking_a_ship_-_(MeisterDrucke-1453221).jpg "Zeemosters die een schip aanvallen (detail) door Abraham Ortelius")
_Sea_monsters_attacking_a_ship_-_(MeisterDrucke-1453221).jpg)
.jpg "Barbariae en Biledulgerid, Nova Descriptio. Geografische kaart van Noord-Afrika uit")
.jpg)
.jpg "Urbis Salisburgensis genuina descriptio Geografische kaart van het gebied van Salzburg in Oostenrijk uit")
.jpg)
_-_(MeisterDrucke-1522785).jpg "West-Tsjechië, Duitsland (deelstaten: Beieren, Saksen) door Abraham Ortelius")
_-_(MeisterDrucke-1522785).jpg)
.jpg "Septentrionalium Regionum Descrip. Geografische kaart van Scandinavië en Noord-Europa uit")
.jpg)
.jpg "Detail van Zerbi uit Kaart van de Middellandse Zee-eilanden door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "Ortelius")
.jpg)
.jpg "Utriusque Frisiorum regionis noviss. descriptio Geografische kaart van het gebied van Nederland met de steden Groningen en Leeuwarden... uit")
.jpg)
 - (MeisterDrucke-164074).jpg "Een zeilschip dat zijn kanon afvuurt, detail van een kaart van de Stille Oceaan, China en Amerika, 1599 door Abraham Ortelius")
 - (MeisterDrucke-164074).jpg)
.jpg "Weergave van een zeemonster half paard half zeeslang. Plaat uit een editie van")
.jpg)
.jpg "Kaart van Turkije, uit Theatrum Orbis Terrarum door Abraham Ortelius door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "Portugal door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "Pakistan, India, Sri Lanka, Nepal, Bhutan, Bangladesh, Zuid-China, Birma, Thailand, Laos, Vietnam, Cambodja, Maleisië, Brunei, Indonesië, de Filippijnen, Taiwan, Zuid-Japan. door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "Palestinae sive totius Terrae Promissionis Geografische kaart van het gebied van Palestina uit")
.jpg)
.jpg "Een Kaart van Amerika, 1612 door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "Wereldkaart uit Theatrum Orbis Terrarum door Abraham Ortelius door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "Kaart van het oude Egypte - door Abraham Ortelius, Antwerpen door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "1624 detailkaart van het Heilige Land door Abraham Ortelius door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "Kaart van Alexandrië - door Abraham Ortelius, Antwerpen door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "El Escorial door Abraham Ortelius")
.jpg)
_south_Bosnia_and_Herzegovina_south_Serbia_sou_-_(MeisterDrucke-1527557).jpg "Kroatië (district: Dubrovnik-Neretva), zuidelijk Bosnië en Herzegovina, zuidelijk Servië, zuidelijk Bulgarije, Montenegro, Albanië, Macedonië, Griekenland, westelijk Turkije door Abraham Ortelius")
_south_Bosnia_and_Herzegovina_south_Serbia_sou_-_(MeisterDrucke-1527557).jpg)
+43 4257 29415
support@meisterdrucke.com
Mo-Do: 7:00 - 16:00 | Fr: 7:00 - 13:00
