Hoe komt de wereld tussen twee boekkaften terecht? In de jaren vóór 1570 was dat in Antwerpen een praktische vraag: de reder Gillis Hooftman kocht landkaarten voor zijn zaken, maar de grote rollen waren in het kantoor nauwelijks hanteerbaar. Zijn jonge vertrouweling Jan Radermacher herinnerde zich later dat hij destijds zelf had voorgesteld om de kaarten op een uniform formaat te brengen en tot een boek te laten binden; hij had die opdracht gegeven aan een handelaar die hij al jaren kende, Abraham Ortelius.
Ortelius heette eigenlijk Abraham Ortel en had zijn naam op geleerde wijze gelatiniseerd; hij was een Vlaming uit Antwerpen, geboren in 1527. Zijn vader, een koopman met wortels in Augsburg, stierf rond 1535; de zorg voor zijn moeder en zus kwam al vroeg bij de zoon te liggen. In 1547 schreef het Lukasgilde, het gilde van de schilders, hem in als kaartkleurder - hij kleurde in wat anderen hadden gegraveerd, handelde in boeken, prenten en kaarten en reisde regelmatig naar de beurs van Frankfurt. Daar ontmoette hij in 1554 de cartograaf Gerard Mercator; tijdens een gezamenlijke reis zou de beroemde collega hem in 1560 hebben aangespoord om zelf kaarten te maken.
Het antwoord op het probleem uit het kantoor verscheen op 20 mei 1570 in Antwerpen: het *Theatrum Orbis Terrarum*, het theater van de wereld. 53 kaartbladen in één enkel formaat, elk blad speciaal voor het boek gegraveerd, met op de achterzijde telkens een toelichting - daarom geldt het werk als de eerste moderne atlas, hoewel de term ‘atlas’ zelf pas door Mercators kaartwerk uit 1595 in omloop kwam. Even nieuw was de bijgevoegde Catalogus Auctorum, het register van auteurs, waarin Ortelius 87 auteurs bij naam noemde, waaronder de 33 cartografen wier kaarten hij had gebruikt; in een branche waarin uitgevers elkaar zonder meer kopieerden, kwam deze bronnenlijst neer op een revolutie in eerlijkheid.
Het eerste blad van het boek is de „Wereldkaart Typvs Orbis Terrarvm“, gegraveerd door Frans Hogenberg. De aarde ligt daarop in een ovaal tussen wolkenbanden; dwars over het zuiden strekt zich het slechts veronderstelde zuidcontinent Terra Australis uit, en in de cartouche eronder vraagt een zin van Cicero in de trant van: wat zou de mens nog groot moeten vinden, als hij de hele wereld voor ogen heeft? Dezelfde kaart wordt in de catalogus ook in handgekleurde versie vermeld onder de titel „Typus Orbis Terrarum, wereldkaart, uit Ortelius’ 'Theatrum Orbis Terrarum', Antwerpen, 1570“. Het inkleuren, Ortelius’ eerste ambacht, was bij de atlas een luxe-toeslag. Volgens de rekeningboeken van de Antwerpse drukkerij Plantin betaalde een koper in 1588 36 gulden voor een ingekleurd en gebonden exemplaar; de inkleuring kon de prijs van het boek verdubbelen.
Het Theater van de Wereld groeide van uitgave tot uitgave en verscheen in zeven talen; halverwege de jaren 1570 benoemde Filips II van Spanje, tot wiens rijk Antwerpen destijds behoorde, hem tot zijn geograaf. Ortelius was echter het meest gehecht aan het deel dat hij eigenhandig ontwierp. Vanaf 1579 kreeg het *Theatrum* een bijlage, het *Parergon*, Grieks voor ‘bijvoegsel’. Deze eerste historische atlas bestond uit kaarten van de antieke wereld, die de antiquair en verzamelaar uit de werken van oude schrijvers had verzameld. Op de „Kaart van het antieke Egypte, 1584“, die teruggaat op zijn eigen kaart van Egypte uit 1565, slingert de Nijl zich als een dichtbeschreven strook door geel getint land; een meanderfries omlijst het blad als een antiek ornament. Voor „De expeditie van Alexander de Grote, uit het 'Theatrum Orbis Terrarum', 1603“ - het jaartal behoort tot een veel latere uitgave van het werk - tekende hij Alexanders veldtocht na aan de hand van de antieke verslagen; een bijbeeld toont het orakelgebied van Ammon achter zijn muur, en in de begeleidende tekst betreurde Ortelius dat de oude auteurs meer geïnteresseerd waren geweest in de gewoonten van Alexander dan in de geografie van zijn veroveringen.
Het merkwaardigste inzicht van zijn leven staat in een lexicon van antieke en moderne plaatsnamen, de *Thesaurus Geographicus* uit 1596. Amerika, zo schreef Ortelius daar, zou door aardbevingen en overstromingen van Europa en Afrika zijn losgerukt; de sporen van die scheur zouden zichtbaar worden als men op een wereldkaart de kustlijnen van de werelddelen met elkaar zou vergelijken. Zelf dacht hij daarbij aan zondvloed. Daarmee beschreef hij de aansluiting van de kusten, zo’n 300 jaar vóór Alfred Wegener’s theorie van de zwervende continenten. Twee jaar later, in 1598, stierf Abraham Ortelius in Antwerpen; zijn grafschrift in de Sint-Michielabdij van de stad noemt hem „Quietis cultor sine lite, uxore, prole”, een liefhebber van de rust, zonder ruzie, zonder vrouw en zonder nakomelingen. De koperplaten gingen in 1601 naar de uitgever Jan Baptist Vrients, die het „Theater der Welt“ voortzette; uit diens Latijnse uitgave van 1603 stamt het jaartal in de titel van de Alexanderkaart.
Wat Jan Baptist Vrients in 1601 overnam, was meer dan een stapel koperplaten - het was ook Ortelius’ basisgedachte dat kaarten bij elkaar horen. Deze gedachte komt terug in onze orderboeken. De bestellingen die bij Meisterdrucke met betrekking tot Ortelius binnenkomen, bevatten tot nu toe opvallend vaak meerdere van zijn kaarten tegelijk. Zo keert het *Theater der Welt* in zekere zin terug naar zijn oorspronkelijke vorm; wat in 1570 begon als een gebonden verzameling, komt vandaag de dag weer als groep aan een muur bijeen. De liefhebber van rust zou daar ongetwijfeld veel plezier aan hebben beleefd.
×
Gedreven klantendienst
.jpg "De veldtocht van Alexander de Grote, uit het")
.jpg)
.jpg "Kaart van het oude Egypte, 1584 door Abraham Ortelius")
.jpg)
 (for detail see 84597) - (MeisterDrucke-170581).jpg "Kaart van de Stille Oceaan, China en Amerika, 1589, door Abrahamus Ortelius (1527-98) door Abraham Ortelius")
 (for detail see 84597) - (MeisterDrucke-170581).jpg)
.jpg "Wereldkaart Typus Orbis Terrarum door Abraham Ortelius")
.jpg)
 - (MeisterDrucke-56912).jpg "Typus Orbis Terrarum, wereldkaart, uit Ortelius")
 - (MeisterDrucke-56912).jpg)
.jpg "Kaart van de reis van de Argonauten, uit het «Theatrum Orbis Terrarum», 1603 door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "Beroemde plaatsen in Judea en Israël, uit het")
.jpg)
.jpg "Aegypti Recentior Descriptio. - Carthaginis Celeberrimi Sinus Typus. Geografische kaart van Egypte met de steden van de Nijl en Carthago (Tunesië), uit «Theatrum Orbis Terrarum» van Abraham Ortelius door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "Kaart van Tartarië, Noord-Centraal-Azië, uit het Theatrum Orbis Terrarum van Abraham Ortelius door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "Pontus Euxinus door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "Wereldkaart: „Typus Orbis Terrarum“, uit Ortelius")
.jpg)
.jpg "A. Velleius. Islandia door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "Kaart van het oude Egypte - door Abraham Ortelius, Antwerpen door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "Kaart van Europa door Abraham Ortelius")
.jpg)
_Geography_map_from_Theatrum_Orbis_Terrarum_by_Abraham_Orte_-_(MeisterDrucke-971503).jpg "Kaart van de aarde (wereldkaart), geografische kaart uit «Theatrum Orbis Terrarum» van Abraham Ortelius (1527-1598) door Abraham Ortelius")
_Geography_map_from_Theatrum_Orbis_Terrarum_by_Abraham_Orte_-_(MeisterDrucke-971503).jpg)
.jpg "Een walvis valt een schip aan. Plaat uit een editie van")
.jpg)
.jpg "De vulkaan Hekla op IJsland. Atlas van Abraham Ortelius, Amsterdam 1588. door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "Oude historische kaart van het antieke Thracië, grotendeels in het Latijn en met zeer weinig Grieks, gemaakt in 1585. De kaart toont ook een deel van Klein-Azië, Moesia Inferior en het antieke Griekenland, samen met enkele Egeïsche eilanden. Er staan door Abraham Ortelius")
.jpg)
_Theatrum_Orbis_Te_-_(MeisterDrucke-973107).jpg "Triton speelt luit nabij het eiland van Sint Brendan (Brandan).")
_Theatrum_Orbis_Te_-_(MeisterDrucke-973107).jpg)
.jpg "Tartariae Ssive Magni Chami Regni typus Geografische kaart van het Tartaarse gebied uit")
.jpg)
.jpg "Sabaudia et Burgundiae Comitus beschrijving Geografische kaart van het gebied van Bourgondië en Savoye (Pontarlier, Dijon, Lac Leman en Zwitserland) uit")
.jpg)
.jpg "Weergave van een zeemonster half paard half zeeslang. Plaat uit een editie van")
.jpg)
.jpg "Magellaan")
.jpg)
 - (MeisterDrucke-91164).jpg "Kaart van het Midden-Oosten, uit Theatrum Orbis Terrarum, 1570 door Abraham Ortelius")
 - (MeisterDrucke-91164).jpg)
.jpg "De Victoria, een Spaanse karak, schip van Ferdinand Magellans Armada de Molucca. Uit Maris Pacifici door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "Galliae regni potentiss. nova descriptio. Ioanne Ioliveto auctore Geografische kaart van het gebied van Gallië (Frankrijk) uit")
.jpg)
.jpg "Beschrijving van Spanje. Geografische kaart uit")
.jpg)
.jpg "Natoliae, Quae Olim Asia Minor Nova Descriptio Geografische kaart van het gebied van Klein-Azië (Istanbul en Turkije met de eilanden Rhodos en Cyprus) uit")
.jpg)
.jpg "Palestinae sive totius Terrae Promissionis Geografische kaart van het gebied van Palestina uit")
.jpg)
.jpg "Kaart van Rusland uit: Theatrum Orbis Terrarum, 1598 door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "Pedemontanae Vicinorumque Regionum Auctore Iacobo Castaldo Descrip. Geografische kaart van het gebied van Italië van Monaco in Frankrijk tot Genua en langs de provincies Imperia de Savona en Genua uit")
.jpg)
.jpg "Uitzicht op Pruisen. Plaat uit een editie van")
.jpg)
.jpg "Gelriae, Cliviae, Finitimorum Qe Locorum Verissima Descriptio Christiano Schrot. Auctore. Geografische kaart van het gebied van de Duitse Nederlanden uit")
.jpg)
.jpg "Graeciae Universae Secundum Hodiernum Neoterica Descriptio Geografische kaart van het gebied van Griekenland met de Peloponnesos en de eilanden uit")
.jpg)
.jpg "Franciae Orientalis: Monasteriensis Et Osnaburgensis Episcopatus Descriptio Geografische kaart van Frankenland in Duitsland uit")
.jpg)
.jpg "Portugese geografische kaart van het grondgebied van Portugal uit")
.jpg)
.jpg "Palatinatus Bavariae descriptio Erhardo Reych Tirolense Auctore Geografische kaart van het gebied van Beieren in Duitsland uit")
.jpg)
.jpg "Hollandiae antiquorum catthorum sedis nova descriptio, auctore lacobo a daventria Geografische kaart van het gebied van Nederland met de steden Amsterdam en Haarlem... uit")
.jpg)
.jpg "Insularum Aliquot Maris Mediterranei Descriptio. Geografische kaart van de Middellandse Zee-eilanden Sicilië, Sardinië, Corfu, Malta, Djerba en Elba uit")
.jpg)
.jpg "Veromanuorum Eorum que Confinium Accurssima Descript Geografische kaart van het gebied van Vermandois en Picardië in Gallië (Frankrijk) uit")
.jpg)
.jpg "Regnii Neapolitani verissima secundum antiquorum et recentiorum traditionem descriptio, Pyrrho Ligorio auct. Geografische kaart van het gebied van het Koninkrijk Napels in Italië uit")
.jpg)
.jpg "Thusciae. Descriptio auctore Hieronymo Bellamarto Geografische kaart van het gebied van Toscane in Italië uit")
.jpg)
_Descriptio_Auctore_Sebast_A_Rotenhan_Geo_-_(MeisterDrucke-1025365).jpg "Franciae Orientalis (Vulgo/Franckenlant) Descriptio, Auctore, Sebast. A. Rotenhan Geografische kaart van het gebied van Frankenland in Duitsland met de stad Frankfurt (ook de stad Karlstadt..) uit")
_Descriptio_Auctore_Sebast_A_Rotenhan_Geo_-_(MeisterDrucke-1025365).jpg)
.jpg "De omzwervingen van Abraham, uit ‘Theatrum Orbis Terrarum’, 1603 door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "Turcici imperii descriptio door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "Regni Bohemiae Descriptio Geografische kaart van het gebied van Bohemen uit")
.jpg)
.jpg "Utriusque Frisiorum regionis noviss. descriptio Geografische kaart van het gebied van Nederland met de steden Groningen en Leeuwarden... uit")
.jpg)
.jpg "Kroatië, Roemenië, Bosnië en Herzegovina, Servië, Bulgarije, Montenegro, Kosovo, Albanië, Macedonië, Griekenland, Turkije, Zuid-Rusland, Georgië, Azerbeidzjan, Armenië, Iran, Irak, Syrië, Libanon, Israël, Jordanië, Saoedi-Arabië, Koeweit, Qatar, Bahrein door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "Descriptio Germaniae Inferioris Geografische kaart van het gebied van de Nederduitse Germanen uit")
.jpg)
.jpg "Schlavoniae, Croatiae, Carniae, Istriae, Bosniae, Finitimarumque Regionum Nova Descriptio, Auctore Augustino Hirsuogelio Geografische kaart van de gebieden Slavonië, Kroatië, Bosnië en Dalmatië uit")
.jpg)
.jpg "Persici sive Sophorum Regni Typus Geografische kaart van het gebied van het Arabisch Schiereiland uit")
.jpg)
.jpg "Beschrijving van het Afrikaanse continent door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "Regionis Biturigum accurss descriptio per D. Ioannem Calamaeum Geografische kaart van het gebied van Bourges en de regio van het centrum in Gallië (Frankrijk) uit")
.jpg)
.jpg "Urbis Salisburgensis genuina descriptio Geografische kaart van het gebied van Salzburg in Oostenrijk uit")
.jpg)
 - (MeisterDrucke-95288).jpg "Kaart van Palestina, uit Theatrum Orbis Terrarum, 1570 door Abraham Ortelius")
 - (MeisterDrucke-95288).jpg)
.jpg "Beschrijving van het Aziatische continent, Geografische kaart uit")
.jpg)
.jpg "Indiae Orientalis Insularumque Adiacientium Typus. Geografische kaart van Oost-Indië en Zuidoost-Azië uit")
.jpg)
_title_page_Antwerp_-_(MeisterDrucke-1115376).jpg "Theatrum Orbis Terrarum, door Abraham Ortelius, titelpagina door Abraham Ortelius")
_title_page_Antwerp_-_(MeisterDrucke-1115376).jpg)
.jpg "Hungarian Descriptio, Wolfgango Lazio Auct. Geografische kaart van het gebied van Hongarije uit")
.jpg)
_from_Theatru_-_(MeisterDrucke-971514).jpg "Transilvania Geografische kaart van het gebied Transsylvanië uit")
_from_Theatru_-_(MeisterDrucke-971514).jpg)
 - (MeisterDrucke-85321).jpg "Kaart van Zeeland, ca. 1560 door Abraham Ortelius")
 - (MeisterDrucke-85321).jpg)
_from_-_(MeisterDrucke-948662).jpg "Germania Geografische kaart van het gebied van Germania (Heilige Roomse Rijk) uit")
_from_-_(MeisterDrucke-948662).jpg)
.jpg "Brabantiae Germaniae Inferioris Nobilissimmae Provinciae Descriptio Geografische kaart van het gebied ten zuiden van Nederland (Kempeland) uit")
.jpg)
.jpg "Saxoniae, Misniae, Thuringiae, Nova Accurssimaque Descriptio Geografische kaart van het gebied van Saksen, Thüringen in Duitsland uit")
.jpg)
.jpg "Wirtenbergensis Ducatus Vera descriptio, Tubingae edita 1558 Geografische kaart van het gebied van Baden-Wuerttemberg, Duitsland uit")
.jpg)
.jpg "Larii Lacus Vulgo Tertorii Romani Fori Iulii. Geografische kaart van Noord-Italië uit")
.jpg)
.jpg "Ducatus Mediolanensis, Finitimarumq Regionu Descriptio Auctore Iooanne Georgio Septala Mediolanense Geografische kaart van het hertogdom Milaan uit")
.jpg)
.jpg "Septentrionalium Regionum Descrip. Geografische kaart van Scandinavië en Noord-Europa uit")
.jpg)
.jpg "Typus Vindeliciae Ssive Utriusque Bavariae: Secundum antiquam & recentiorum situm, ab Joanne Aventino olim descriptus... Geografische kaart van het gebied van Beieren in Duitsland uit")
.jpg)
.jpg "Poloniae finitimarumque locorum descriptio. Geografische kaart van Polen uit")
.jpg)
.jpg "Helvetiae Descriptio Aegidio Tschudo Auct. Geografische kaart van de Zwitserse en Franse Alpen inclusief meren uit")
.jpg)
.jpg "Thietmarsiae, Holsaticae regionis parties typus Geografische kaart van het gebied in Noord-Polen met de stad Dantzig (Dantzig, Gdansk) uit")
.jpg)
.jpg "Russiae, Moscoviae en Tartariae descriptio. Auctore Antonio Ienkensono Anglo, edita Londini anno 1562 Geografische kaart van het gebied van Rusland uit")
.jpg)
.jpg "Limaniae topographed Gabriele Symeoneo Avct Geografische kaart van het Loire-gebied met de kastelen en steden langs de rivier (Beaumont, Aigueperse, Clermont en Montferan (Montferrand), Beauregard, Cignac, Montaigu, Puy Guillaume...) uit")
.jpg)
_south_Bosnia_and_Herzegovina_south_Serbia_sou_-_(MeisterDrucke-1527557).jpg "Kroatië (provincie: Dubrovnik-Neretva), Zuid-Bosnië en Herzegovina, Zuid-Servië, Zuid-Bulgarije, Montenegro, Albanië, Macedonië, Griekenland, West-Turkije door Abraham Ortelius")
_south_Bosnia_and_Herzegovina_south_Serbia_sou_-_(MeisterDrucke-1527557).jpg)
.jpg "Cyprus Insula - Candia, vroeger Kreta door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "Barbariae en Biledulgerid, Nova Descriptio. Geografische kaart van Noord-Afrika uit")
.jpg)
.jpg "Een zeemonster heeft een hondenkop en een vissenlichaam. Detail van een kaart in Theatrum Orbis Terrarum door Abraham Ortelius, Antwerpen 1584. door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "Triton en Sirene in de Middellandse Zee.")
.jpg)
.jpg "Beschrijving van het Europese continent. Geografische kaart uit")
.jpg)
.jpg "Detail van een zeemonster, uit")
.jpg)
.jpg "Thietmarsiae, Holsaticae regionis parties typus Geografische kaart van Noord-Duitsland met de stad Kuden uit")
.jpg)
.jpg "Austria Ducatus Chorographia Wolfgango Lazio Auctore Geografische kaart van het gebied van Oostenrijk met de Donau en de stad Wenen uit")
.jpg)
.jpg "Silesia Typus Descriptio en Descriptus et editus Martino Heilwid Neilsense, en Nobili viro Nicolao Rhedinger dedicatus Anno 1561 Geografische kaart van het gebied ten zuiden van Frankfurt in Duitsland nabij Polen uit")
.jpg)
 - (MeisterDrucke-105840).jpg "Kaart van het rijk van Alexander de Grote, uit")
 - (MeisterDrucke-105840).jpg)
.jpg "Italiae novissima descriptio auctore Iacobo Castaldo Pedemontano Geografische kaart van het gebied van Italië uit")
.jpg)
_title_page_of_Italian_ed_-_(MeisterDrucke-1103892).jpg "Theatrum orbis terrarum, titelpagina van Italiaanse editie vertaald door Filippo Pigafetta door Abraham Ortelius")
_title_page_of_Italian_ed_-_(MeisterDrucke-1103892).jpg)
.jpg "Marokko, Algerije, Tunesië, West-Libië, Westelijke Sahara, Mauritanië, Senegal, Mali, Niger door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "Daniae regni Typus Geografische kaart van het gebied van Denemarken en Zuid-Zweden uit")
.jpg)
_Ger_-_(MeisterDrucke-1532641).jpg "Nederland (Provincie: Noord-Holland, Flevoland, Overijssel, Gelderland, Limburg), Duitsland (Deelstaat: Nedersaksen, Noordrijn-Westfalen) door Abraham Ortelius")
_Ger_-_(MeisterDrucke-1532641).jpg)
.jpg "Flandria Geografische kaart van het gebied van Vlaanderen uit")
.jpg)
.jpg "De Stille Oceaan, 1592 door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "1624 detailkaart van het Heilige Land door Abraham Ortelius door Abraham Ortelius")
.jpg)
_Antwerp_2_Febr_-_(MeisterDrucke-911261).jpg "Handtekening brief aan zijn neef, Jacob Cool (Jacobus Colius), Antwerpen, 2 februari 1595 door Abraham Ortelius")
_Antwerp_2_Febr_-_(MeisterDrucke-911261).jpg)
.jpg "Caletensium et Bononiensium Ditionis Accurata Delineatio Geografische kaart van het Boulonnais-gebied (Comte de Boulogne), Artois en Frans-Vlaanderen (Frankrijk) inclusief de plaatsen Calais, Arches, Greuelinge, Etaples en Montreuil... uit")
.jpg)
.jpg "Kaart van Alexandrië - door Abraham Ortelius, Antwerpen door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "Een nieuwe beschrijving van Azië door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "Nieuwe kaart van het meest bloeiende koninkrijk Engeland, door Humphrey Lloyd van Denbigh door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "Een schip wordt aangevallen door een zeemonster uit Typus orbis terrarum, door Abraham Ortelius door Abraham Ortelius")
.jpg)
.jpg "Sterfbed van Maria door Philips Galle")
.jpg)
+43 4257 29415
support@meisterdrucke.com
Mo-Do: 7:00 - 16:00 | Fr: 7:00 - 13:00
