Schwälmer Dans

Deze foto plaatst ons midden in de draai: Koppels in Schwalmse klederdracht wervelen zo dicht tegen elkaar aan dat er nauwelijks ruimte tussen hen overblijft - zwarte rokken zwaaien uit, rode doeken en mutsen gloeien ertussen als sintels, en alleen boven, tussen de boomstammen, opent zich een strook lichtblauwe lucht. Carl Bantzer, die rond 1900 tot de toonaangevende schilders van de kunstenaarskolonie in Willingshausen behoorde, heeft het plattelandsleven in de Hessische Schwalm decennialang bestudeerd; deze dans ontstond in 1898, en de vertrouwdheid is duidelijk te zien in de compositie. Geen enkel gezicht poseert hier; de mannen met hun bontmutsen kijken geconcentreerd, bijna ernstig, de vrouwen keren ons de rug toe - men staat niet voor de scène, maar bijna er middenin. De geborduurde schouderdoeken worden flikkerende kleurvlakken van rood, goud en groen, terwijl het zwart van de rokken de beweging draagt. Dit schilderij bevindt zich precies halverwege tussen een volkskundig document en moderne schilderkunst: de klederdracht is nauwkeurig waargenomen, maar het penseel denkt al impressionistisch, in vlekken en zwaaien in plaats van in contouren.

Aan de muur lijkt het liggende formaat van 68 x 39 cm groter dan de cijfers doen vermoeden - de dans strekt zich als een brede strook door de ruimte, en omdat de figuren afgekapt zijn, lijkt de drukte links en rechts buiten het kader door te lopen. Al vanaf enkele meters afstand springen de rode klederdraagsjaals in het oog; de gezichten komen pas tevoorschijn als je dichterbij komt, en bij een van de ernstige mannengezichten blijf je dan ook daadwerkelijk even hangen. De sierlijst Alia, een plat profiel in ebbenhouttint, omlijst het gesatineerde doek: Zijn donkerbruine kleur onthult bij nauwkeurig kijken een houtnerf - dus geen hard zwart, maar een tint die verwant is aan de schaduwen in het schilderij. Juist omdat het profiel zo sober blijft, laat het alle ruimte over voor de beweging binnenin. Waar Bantzers penseelstreken over de structuur van het doek lopen, ontstaat een subtiele diepte die de afdruk iets tastbaars geeft - juist dit samenspel van een levendig beeld en een rustige rand is wat deze uitvoering zo overtuigend maakt.