Judith

Boven het hoofd van Judith staan de namen als gegraveerd op de gouden achtergrond - „Judith” en „Holofernes” - en daaronder kijkt ze de toeschouwer aan met half neergeslagen oogleden, de lippen lichtjes geopend, de kraag van goud en edelstenen hoog om haar hals gelegd. Van de onthoofde veldheer toont Klimt slechts een stukje van het gezicht aan de rechterrand van het schilderij, half in het donker, bijna terloops aangeraakt door haar hand. Dat is de provocatie van dit schilderij uit 1901: geen vrome heldin uit het Oude Testament, maar een Weense vrouw van rond de eeuwwisseling, zelfbewust, triomfantelijk, sensueel. Gestileerde vijgenbomen en ornamentele schubben vullen de achtergrond, alles in dat goud dat het werk van Klimt uit deze jaren kenmerkt - daar tegenover staat de zachte, bijna gesluierde schilderkunst van het gezicht en het lichaam. Juist in deze tegenstelling tussen het harde ornamentale vlak en de ademende huid schuilt de spanning die het schilderij tot op de dag van vandaag in stand houdt.

En dit goud krijgt hier een tegenhanger: Leonie, een profiel van echt hout in diepzwart, waarvan de binnenrand blank verguld naar het schilderijoppervlak leidt. Als de blik van buiten naar binnen glijdt, verandert de temperatuur driemaal: mat zwart, vervolgens de smalle, koel glanzende goudstreep, en ten slotte het warme, gebroken oker van het motief. De kleur van de rand is lichter en gladder dan het goud van Klimt, dat op het doek eerder lijkt op geslagen metaal, dof en bruinachtig glanzend; juist dit verschil voorkomt dat lijst en schilderij in elkaar vervagen. Het zwart vindt op zijn beurt weer verwantschap in het motief: in het donkere haar van Judith, in de contouren van de bomen, in de blauwe stippen op haar gewaad, die op het gesatineerde doek van Leonardo bijna als kleine lakstipjes liggen - de blik blijft inderdaad bij dit detail hangen. Een smalle schaduwspleet scheidt de gouden rand van de afdruk, zodat het doek vrij voor de vouw staat. Meer is hier niet nodig; al het andere zou het schilderij alleen maar benauwen.

Klimts Judith behoort tot de schilderijen die nabijheid vragen - pas van dichtbij lost de gouden achtergrond op in schubben, rozetten en spiralen. In staand formaat van 34 x 67 cm hangt het aan een lichte muur als een donkere, smalle stele, en het zwart-goud van de lijst zorgt ervoor dat het zelfs vanaf enkele meters afstand onmiddellijk de ruimte voor zich opeist.