Een schip op volle zee, overvallen door een stormvlaag, bekend als ‘De windstoot’

Aan de fokmast wappert een piepklein rood vlaggetje, nauwelijks groter dan een vingernagel, en toch is het het helderste puntje in al die onrust van wolken en schuim. Daaronder vecht een driemaster tegen de storm die het schilderij zijn bijnaam gaf: „De Windvlaag”. Het schip helt sterk over, een losgerukt zeil zwelt op als een zak in de storm, terwijl links in het donker een kleinere boot bijna in de golven verdwijnt. Willem van de Velde de Jongere, de grote marineschilder van de Nederlandse Gouden Eeuw, wist precies hoe het weer op zee eruitziet - hij voer met zijn vader in bijboten tussen oorlogsvloten rond om zeeslagen van dichtbij te schetsen. Die ervaring zit in elk detail: in het tuigage, dat ook onder druk logisch blijft, in de matrozen die minuscuul in de wanten hangen, en in dit licht dat door de wolkenmuur breekt en de scène meer ensceneert dan verlicht. Het is een beeld over overgeleverd zijn - en tegelijkertijd over orde te midden van chaos.

Het geheel hangt ingelijst in Janine, een profiel van echt hout dat bij ons niet voor niets tot de meest populaire behoort. Het loont de moeite om dichterbij te komen: tussen de brede, generfde ‘Goldkehle’ en de binnenste ronde lijst loopt een parelsnoer van minuscule, afzonderlijk gevormde schakels, die in de hoeken netjes in verstek samenkomen - juist bij deze hoeken blijf je bij het uitpakken elke keer even hangen. De vergulding is niet glad gepolijst, maar vertoont een fijn, bijna marmerachtig patroon; bij de randen schijnt de rood doorwreven bolus-basis door, zoals men dat kent van historische monturen. Geen sierlijke lijst dus, maar ook geen die opdringerig is - bij 48 x 59 cm blijft de profieldikte aangenaam binnen de perken. Het motief zelf is geschilderd op Raphael-doek, waarvan het matte oppervlak elke weerspiegeling opslokt; zo blijven zelfs de donkerste wolkpartijen vanuit elke hoek goed zichtbaar, wat bij zo’n schaduwrijk schilderij geen kleinigheid is. En juist daarin ligt de charme van deze compositie: binnen woedt de storm, buiten biedt een nauwkeurig bewerkt ornament weerstand - de lijst geeft het onstuimige motief een stevige reling waaraan de blik zich kan vastklampen.