Uitgeput of De martelaar, 1889

Net binnen de witte rand verdwijnen de laatste stenen in een veld dat tot aan de lage horizon nauwelijks een einde lijkt te kennen. Midden in deze kale uitgestrektheid ligt een oude landarbeider languit op de grond; zijn bevuilde kleding, de zware schoenen en de krachteloos naar beneden gezakte arm getuigen van lichamelijke arbeid, nog voordat de titel dit benoemt. Een vrouw knielt achter hem, ondersteunt zijn bovenlichaam en roept met open mond om hulp. Maar de dichtstbijzijnde bewoner verschijnt slechts als een minuscule vlek in de verte. Hans Andersen Brendekilde verdicht deze scène in 1889 tot een beeld van sociale nood: of de man uitgeput, bewusteloos of al dood is, blijft in het midden. De tweede titel „De martelaar“ versterkt de boodschap. Hier lijdt geen heilige bij een altaar, maar een landarbeider op steenachtige grond, letterlijk neergeslagen door zijn werk. Het diffuse licht van de bewolkte hemel kent geen troostende zonnestraal; bruin, grijs en dofblauw bepalen het beeld, terwijl het rood op de mouw van de vrouw als een korte alarmkreet werkt.

Bij dit werk op het gesatineerde doek ‘Leonardo’ loont het de moeite om juist bij de twee figuren wat langer stil te staan. De afdruk geeft de smalle strepen van het hemd even duidelijk weer als de vuilsporen op het blauwe schort. Het langst blijft je blik hangen bij het gezicht van de man: de half geopende ogen zoeken geen vast punt, kleine roodachtige sporen zijn te zien op het voorhoofd en de wang, en de grijze baard steekt nog steeds af tegen het bruine akkerland. Ook de gespannen hand van de vrouw blijft duidelijk herkenbaar, hoewel haar beweging en zijn zware lichaam nauw met elkaar verweven zijn. Een drie centimeter brede witte rand maakt zichtbaar deel uit van de uitvoering en scheidt de beklemmende scène van de lijst, zonder als een passe-partout over te komen - deze afstand doet de scène goed. Sinead omlijst het 63 x 48 centimeter grote werk met een smal eikenfineer. Vlak bij de rechterrand van het beeld eindigt het geschoren bruin precies bij de witte rand.