De Bokser

Van een bokser zou je beweging verwachten, misschien een stoot, een ontwijkende beweging of op zijn minst de zichtbare bereidheid om te vechten, maar Konstantin Andrejevitsj Somov toont de jonge man in 1933 in een ongewone rust, frontaal en bijna rechtop, met de blik lichtjes langs de toeschouwer gericht. Het naakte lichaam vult de hoogte van het beeld, één hand is voor de onderbuik gesloten, terwijl de andere zijdelings uit de halslijn steekt; de houding oogt beheerst, maar geenszins ontspannen, want schouders, borst en buik blijven gespannen. Juist deze tegenstelling vind ik boeiend, omdat het motief daardoor eerder op een psychologisch portret lijkt dan op een sportscène. Achter de figuur opent zich geen boksring, maar een gedempte binnenruimte met een spiegel, donkere voorwerpen en gedeeltelijk in beeld gebrachte meubels, waarvan de bruine, olijfkleurige en zwarte delen het lichte lichaam omringen. Het licht valt van linksvoor op het gezicht en het bovenlichaam, glijdt over het sleutelbeen en de borst en verdwijnt aan de rechterzijde in de schaduw, zodat de lichamelijke kracht duidelijk naar voren komt zonder het eigenlijke thema te worden. Somov behoort tot de kring van „Mir Iskusstva”, die Russische kunstenaarsvereniging die pose, verfijnde beeldwerking en psychologische nuances bijzonder serieus neemt; ook hier ligt de beslissende actie niet zozeer in een vertelde beweging als wel in de moeilijk te vatten sfeer tussen zelfbeheersing, spanning en kwetsbaarheid.

In deze uitvoering geeft Lychorida het ingetogen portret een duidelijke afbakening: zwart omlijst een lichtbruine holle rand, aan de binnenkant markeert een smalle gouden rand de overgang naar het beeldvlak. De eigenlijke toon wordt echter bepaald door het doek Leonardo (satijn), want de zachte glans ervan verspreidt het invallende licht niet gelijkmatig, maar laat het op bepaalde plaatsen tot leven komen. Er is geen glas dat het zicht op het bedrukte oppervlak belemmert. Op de linkerborst en langs de buik zijn zachte reflecties te zien die de gedrukte penseelstreken laten herkennen, terwijl de diepbruine delen achter het lichaam grotendeels donker blijven; op de rechter schouderboog verschijnt daarentegen een smalle lichtstreep, die zich afhankelijk van de kijkhoek enigszins verplaatst. Dit is geen volledig matte weergave, en juist daarom verandert het figuur merkbaar bij zijdelingse beschouwing: voorhoofd, wang en borst springen even lichter naar voren, zonder dat een gesloten spiegelglans het gezicht bedekt. Dicht bij de onderrand van het beeld verzamelt de weerspiegeling zich in de lichte delen van het bovenbeen, breekt af boven de donkere schaduw en verschijnt pas weer op de gouden binnenrand - en toch is het uiteindelijk de houding die je bijblijft: geen actie, maar deze stille, opgekropte spanning, die de figuur ook in de ingelijste toestand niet loslaat.